De gemeenteraad van Den Haag stelde vorige week de voorontwerpen vast voor tramlijn 12, onderdeel van het INTHR-programma voor lagevloertrams. Een project waar wij als verkeerskundig ontwerper aan meewerkten.
De uitdaging: fietsers willen ruimte, bewoners willen parkeren behouden, de tram heeft technische eisen, en de straat heeft een vaste breedte. Overal waar steden hun tramnetwerk uitbreiden of moderniseren, stuit het ontwerp op dezelfde vraag: hoe pas je een tramlijn in een straat die al vol is?
Waarom tramontwerp zo complex is
Een tramlijn ontwerpen op een groen veld is relatief eenvoudig. In bestaande wijken ligt dat anders. De straat is al ingenomen.
De tram heeft vaste eisen: een minimale boogstraal, een vrij profiel voor de bovenleidingen, een bepaalde spoorbreedte. Daar valt niet aan te tornen. Fietsers hebben ruimte nodig, liefst gescheiden fietspaden. Bewoners willen parkeren, zeker in oudere wijken waar de straat de enige parkeerplek is. En dan zijn er nog bomen, terrassen, laad- en losplekken, bushaltes.
Perfecte oplossingen bestaan niet. Elke keuze heeft een prijs.
Van compromis naar ontwerpkeuze
Het is verleidelijk om te spreken over compromissen. Een beetje minder parkeren, een iets smaller fietspad, een tram die net past. Maar dat doet geen recht aan het ontwerpproces.
Het gaat om weloverwogen ontwerpkeuzes, gebaseerd op wat het belangrijkst is in die specifieke situatie. Soms betekent dat: parkeren opheffen omdat de verkeersveiligheid voor fietsers zwaarder weegt. Soms betekent het: fietsers laten delen met de rijbaan omdat het tramtracé technisch niet anders kan. En soms betekent het: bomen verplaatsen omdat het collectieve belang van goed openbaar vervoer voorrang krijgt.
De kunst is niet om iedereen tevreden te stellen. De kunst is om transparant te zijn over de afweging en uit te leggen waarom een bepaalde keuze gemaakt wordt.
Hoe wij tramontwerp aanpakken
Onze aanpak begint bij het inventariseren van wat er al is. We brengen in kaart welke functies de straat heeft, hoeveel ruimte beschikbaar is, wat de verkeersstromen zijn en wat de technische eisen van de tram zijn.
Daarna leggen we varianten naast elkaar en werken de gevolgen uit. Niet alleen technisch (past het?), maar ook maatschappelijk: wat betekent het voor bewoners, ondernemers en scholen?
Die transparantie is cruciaal. Bewoners accepteren een ingrijpende keuze beter als ze begrijpen waarom die gemaakt is. “We hebben geen ruimte voor parkeren én een veilig fietspad, daarom kiezen we voor het fietspad” is eerlijker dan “het komt allemaal goed.”
Oog voor de impact
Een tramproject raakt mensen. Bewoners verliezen hun parkeerplek, winkeliers zien hun straat maandenlang openliggen, fietsers moeten omfietsen. Die impact neem je serieus.
Dat betekent niet dat je elke wens inwilligt. Maar het betekent wel dat je de gevolgen van je ontwerp kent en benoemt. Soms kun je die verzachten met een maatregel elders. Soms niet, en dan is het zaak om dat eerlijk te communiceren.
Tramlijnen zijn er niet voor de bewoners van één straat. Ze zijn er voor de stad, voor degenen die van A naar B moeten zonder auto. Dat collectieve belang rechtvaardigt soms ingrijpende keuzes — maar alleen als je die keuzes kunt uitleggen en onderbouwen.
Tramontwerp in bestaande wijken vraagt om vakkennis, om inlevingsvermogen en om durf. Perfecte oplossingen bestaan niet. Weloverwogen ontwerpkeuzes wel.